در ابتدا اربعین حسینی (علیه السلام) را تسلیت عرض می‌کنم و امیدوارم همه دوستان از معنویت ماه‌های محرم و صفر بهره برده باشند.

برای به‌بود المپیاد چه باید کرد؟

بارها در جمع دوستان و بارها در همین وب‌لاگ در مورد مشکلات المپیاد ریاضی و راه‌های رفع این مشکلات صحبت شده است. کسانی که در این مورد دغدغه دارند پیش‌فرض‌های مختلفی در مورد ماهیت و اهداف المپیاد ریاضی دارند و این تفاوت‌ها ممکن است منجر به انتقادهای بعضاً متضاد و راه‌حل‌های ناسازگار شود.

در نگاه من و تقریباً تمام اعضای کمیته علمی، المپیاد ریاضی وسیله‌ای برای ارتقای ریاضیات در کشور است. این المپیاد از طرفی باید دانش‌آموزان در فضای مدرسه و دبیران محترم را مد نظر داشته باشد و از سویی به آینده علمی دانش‌آموزان در دانش‌‎گاه توجه کند. هر چند المپیاد می‌تواند بستری برای شناسایی استعدادهای ریاضی و تربیت ریاضی‌دانان برجسته برای کشور باشد ولی ارتقای ریاضیات در مورد کسی که حرفه و رشته‌ای غیر از ریاضیات را انتخاب می‌کند نیز مطلوب است.

بر این اساس می‌خواهم ایده‌هایی را مطرح کنم که تصور می‌کنم شدنی هستند و انجام آن‌ها مفید است. خوش‌حال می‌شوم اگر نظر شما را هم در مورد آن‌ها و یا در مورد ایده‌های دیگری که به ذهنتان می‌رسد بدانم.


ایده‌ای که فعلاً نمی‌گویم!

در سال‌های اخیر متأسفانه المپیاد ریاضی تقریباً محدود به چندین مدرسه خاص شده است و بسیاری از دانش‌آموزان، حتی در شهرهایی که روزی مدال بین‌المللی المپیاد ریاضی داشته‌اند، امیدی به موفقیت در المپیاد ریاضی داخلی ندارند. برای این مشکل راه‌حل مشخصی دارم که با مسئولین در میان گذاشته‌ام و امیدوارم که به آن توجه شود ولی تا تکلیف آن روشن نشود آن را در فضای عمومی طرح نمی‌کنم.

در نظر گرفتن نتیجه المپیادهای علمی برای ورود به دانش‌گاه

مدتی است که اثر سوابق تحصیلی در مقایسه با اثر آزمون سراسری کنکور در حال افزایش است. به عقیده من المپیادهای علمی می‌توانند نقشی پررنگ در این سوابق داشته باشند؛ سالانه آزمون‌های مرحله اول و دوم المپیادهای علمی، در رشته‌های مختلف، با کیفیتی قابل قبول برگزار می‌شوند ولی تنها استفاده رسمی از نتایج آن‌ها مربوط به تعداد اندکی است که وارد دوره تابستانی می‌شوند و استعداد دانش‌آموزانی که با اختلافی اندک در این رقابت فشرده عقب مانده‌اند کاملاً نادیده گرفته می‌شود.

اگر به شکلی منطقی نتایج المپیادهای علمی در پرونده آموزشی دانش‌آموزان ثبت شود، هم دانش‌گاه‌ها با دقت بیش‌تری موفق به شناسایی استعدادهای کشور می‌شوند و هم دانش‌آموزان با آرامش بیش‌تری در این رقابت‌های علمی شرکت می‌کنند. البته لازمه استفاده از نتایج آزمون‌های مرحله اول افزایش امنیت برگزاری آزمون در سر جلسات است که اگر بخواهیم چنین استفاده گسترده‌ای از آن بکنیم، صرف هزینه بیش‌تر به‌راحتی قابل توجیه است.

 شناسایی نیروی انسانی متخصص به کمک برگه‌های المپیاد

از جمله فعالیت‌های المپیاد ریاضی تصحیح برگه‌های آزمون‌های مرحله دوم است و اکثر کسانی که در این کار فعال هستند از المپیادی‌های قدیمی هستند. این کار به نظر من با استاندارد بالایی انجام می‌شود؛ برای هر سؤال معمولاً چند راه‌حل نوشته و به‌دقت بارم‌بندی می‌شود و برگه‌ها دو یا سه بار تصحیح می‌شوند. مراحل تجدید نظر هم کاملاً جدی برگزار می‌‍شود.

در حال حاضر بانکی از برگه‌های تصحیح‌شده دانش‌آموزان وجود دارد که می‌توان از آن استفاده‌ای خاص کرد و آن برگزاری «آزمون تصحیح» است؛ به فردی که ادعا می‌کند در فلان زمینه، مثلاً ترکیبیات، توانایی بالایی برای تصحیح دارد تعدادی سؤال، راه‌حل و بارم‌بندی داده می‌شود تا برای آزمون آماده شود. سپس در زمانی محدود از او خواسته می‌شود که تعدادی برگه را تصحیح کند. مقایسه نمره او با نمره‌هایی که قبلاً داده شده حاکی از توانایی او در تصحیح برگه المپیاد خواهد بود.

ورود به جمع مصحح‌ها می‌تواند مقدمه شناخت بیش‌تر از شخص و به کارگیری او در برنامه‌های دیگر نیز باشد.

گسترش تا بی‌نهایت مصحح‌ها

در سال‌های اخیر برگه‌های آزمون مرحله دوم به طور کامل در باش‌گاه دانش‌پژوهان جوان اسکن می‌شوند و در تمام تصحیح‌ها کپی برگه‌ها، بدون مشخصات فردی، مورد استفاده قرار می‌گیرد. با استفاده از نسخه دیجیتالی برگه‌ها و زیرساختی چون سامانه دانش‌آموزی آموزش و پرورش می‌توان کارهایی بسیار فراتر از آن‌چه انجام می‌شود را انجام داد.

فرض کنید برگه‌ها بر روی اینترنت گذاشته شود و هر دانش‌آموز به برگه‌های خود دست‌رسی داشته باشد و هر کس بتواند در فرایند تصحیح شرکت کند. کسی که می‌خواهد مصحح شود باید در آزمون تصحیح که به شکل اتوماتیک انجام می‌شود شرکت کند و در صورت قبولی به شکل هوش‌مند برگه‌هایی به او تخصیص داده می‌شود. این کار طوری انجام می‌شود که هر برگه را چندین نفر تصحیح کنند. در صورتی که نمره همه برابر بود می‌توان تا حد خوبی به آن نمره اطمینان کرد و در غیر این صورت باید برگه توسط مرجعی متخصص‌تر بازبینی شود. می‌توان به مصحح‌ها هم این امکان را داد که برای دانش‌آموز یا برای یک‌دیگر در حاشیه برگه یادداشت بنویسند و حتی دانش‌آموز هم بتواند در این فضا با مصحح‌ها صحبت کند.

مصحح‌های حرفه‌ای نیز به جای تصحیح دو هزار برگه، بارم‌بندی را با دقتی بالا و با بیانی ساده انجام می‌دهند و بر کل فرایند و موارد خاص نظارت می‌کنند و در نهایت برگه‌های نزدیک به مرز قبولی مجدداً تصحیح می‌شوند.

فواید گسترش مصحح‌ها در فضای اینترنت

تصحیح اینترنتی برگه‌ها این امکان را به وجود می‌آورد که هر کس در هر گوشه‌ای از ایران در فعالیت المپیاد مشارکت کند. این نوع مشارکت می‌تواند به‌خوبی و به شکل هوش‌مند موجب شناسایی توانایی او توسط کمیته علمی المپیاد شود و مقدمه ارتباط‌های بعدی در زمینه‌های دیگر را فراهم کند.

این ساختار می‌تواند موجب ارتباط علاقه‌مندان و فعالان عرصه المپیاد در کل کشور با یک‌دیگر شود.

این نوع تصحیح از نظر آموزشی برای دانش‌آموز بسیار مفید است؛ مطالعه دیدگاه مصحح‌ها در مورد برگه و دانستن دلیل نمره نگرفتن، در این سطح وسیع، بسیار مفید خواهد بود.

چنین فعالیتی برای دبیران محترم نیز آموزنده و مفید است. به‌علاوه آموزش و پرورش می‌تواند از داده‌های آن برای ارتقا و تشویق دبیران استفاده کند.

 شاید از این طریق بتوان به طرح منطقه‌ای کردن آزمون مرحله اول نزدیک شد. به عقیده من متمرکز شدن اجرای المپیادهای علمی در ایران فرصت رشد را از نیروهای ارزش‌مند علمی در کل کشور گرفته است و باید به سویی رفت که با حفظ کیفیت و عدالت بخشی از المپیاد از حالت متمرکز خارج شود.

حمله به غول چندگزینه‌ای کنکور!

به عنوان یکی از فواید جنبی باید به مشکلی به نام کنکور چندگزینه‌ای اشاره کنم که بسیاری از دروس از جمله ریاضیات را نابود کرده است. برخی برنامه‌های تلویزیونی ثابت کرده است که به ابتذال کشیدن علم با استفاده از کنکور آسان است!

از جمله موانع کنار گذاشتن آزمون چندگزینه‌ای دقت تصحیح در آن است که به نظر مردم چنین دقتی در مورد آزمون تشریحی، آن هم در تعداد میلیونی، شدنی نیست.

ولی شاید با این روش بشود با کمک همه دبیران کشور دست‌کم بخشی از سؤال‌های آزمون سراسری را تشریحی کرد.

البته چرخش مالی برخی از افراد و مجموعه‌های خصوصی و ارتباط آن‌ها با نهادهای تصمیم‌گیر نیز مانعی جدی برای چنین برنامه‌هایی است. موفقیت این ایده در المپیاد می‌تواند ما را در تصحیح روش کنکور فعلی نیز یاری کند.

یادآوری: در مرداد سال 92 سؤالی را در معرض هم‌اندیشی گذاشتم که تا این لحظه بیش از 70 پاسخ به آن داده شد: چه‌گونه می‌توان نقش المپیاد ریاضی در شناسایی و رشد استعدادهای کل کشور را تقویت کرد؟